 |
| Uitkomsten onderzoek uitvoering Winterkouderegeling |
Met het rapport In de kou gelaten: de praktijk van de Winterkouderegeling in Nederland van Dakloosheid Voorbij! is voor het eerst landelijk in kaart gebracht hoe gemeenten de Winterkouderegeling (WKR) uitvoeren. In totaal 42 van de 44 centrumgemeenten vulden de vragenlijsten van het onderzoek door de VNG in. Daarnaast werden er signalen verzameld uit de praktijk van 40 professionals (waaronder opvangmedewerkers en straatartsen) en ervaringsverhalen van 70 bezoekers opgenomen.
De belangrijkste conclusies:
- de toegang tot de Winterkouderegeling verschilt sterk per centrumgemeente
- een landelijke humanitaire ondergrens ontbreekt
- de doelmatigheid van het huidige ‘open-en-sluitmodel’ roept veel vragen op
Dakloosheid Voorbij! hoopt dat deze bevindingen bijdragen aan een landelijke ondergrens voor bescherming tegen winterkou. In het ambtelijk netwerk MO/BW spraken gemeenten met de onderzoekers over deze resultaten. Die leken herkenbaar voor veel gemeenten. Gemeenten worstelen met het grote tekort aan woningen aan de ene kant en de toename van het gebruik van de opvang aan de andere kant. Het realiseren van voldoende opvangplekken brengt ook grote uitdagingen met zich mee. De presentatie en discussie daarover droegen bij aan het uitwisselen van ervaringen om de knelpunten aan te pakken. |
|
| Ontwikkelingen rondom huisvesting |
De regeling bij de Wet versterking regie op de volkshuisvesting is (opnieuw) in consultatie. Partijen kunnen tot 30 maart reageren. De VNG pleit in haar reactie o.a. voor:
- Toetsbare Afbakeningscriteria van de nieuwe urgente groep dakloze gezinnen, zodat gemeenten in de uitvoering eenduidig kunnen toetsen of een gezin tot deze urgentiecategorie behoort. Denk aan criteria als ‘voorzienbaarheid’ en criteria die de feitelijke situatie (bij wie verblijft het kind) beoordelen.
- Aanpassing van de regeling, zodat de gemeente van herkomst in beginsel de woningmarktregio is waar mensen urgentie kunnen aanvragen als zij uitstromen uit een instelling (VO/MO, BW, forensische zorg, detentie, kliniek) en niet de gemeente waar die instelling staat.
- Het terugvalpercentage (nu 15%) in lijn te brengen met de te verwachten extra urgentieverleningen.
De Tweede Kamer heeft op 24 maart ingestemd met de novelle bij het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting. Daardoor staan de seinen op groen voor behandeling in de Eerste Kamer van zowel de novelle als het wetsvoorstel. Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan roept de Eerste Kamer op om dit zo snel mogelijk te doen, zodat de wet per 1 juli 2026 in werking kan treden.
Tot slot zet de VNG zich ervoor in dat tijdelijke huurcontracten voor economisch dakloze mensen mogelijk blijven. Zodra de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking treedt vervalt namelijk ‘sociale noodsituatie’ als grondslag voor tijdelijke huurcontracten. Deze grondslag staat nu nog in het Besluit specifieke doelgroepen tijdelijke huurcontracten.
Gemeenten, woningcorporaties en andere maatschappelijke partners, die tijdelijke woonoplossingen hebben gerealiseerd voor deze mensen, kunnen deze noodoplossing dan niet meer aanbieden aan dakloze mensen. We roepen de minister op het besluit daarop aan te passen. |
|
| Herziene handreiking Landelijke toegankelijkheid beschermd wonen |
De handreiking Landelijke toegankelijkheid Beschermd Wonen uit 2016 is herzien en geeft gemeenten meer handvatten bij het beoordelen van toegangsverzoeken voor BW in een andere regio. Ook helpt dit hen om samen met andere gemeenten en de inwoner een passende oplossing te vinden. Deze herziening is een belangrijke stap in hoe gemeenten de landelijke toegankelijkheid van BW organiseren. |
|
|
|
| Terugblik op bijeenkomst over Wonen Eerst |
|
Op dinsdag 27 januari vond in de Valleiregio ( Rhenen, Wageningen, Veenendaal, Scherpenzeel, Renswoude, Barneveld en Ede) een kick-off bijeenkomst plaats over het Wonen Eerst-principe. Een unieke bijeenkomst, omdat ook de woningcorporaties aanwezig waren. Deze bijeenkomst volgde op het onlangs vastgestelde Regionale Actieplan Dakloosheid, waarin is opgenomen dat de regio wonen (de basis van herstel) als uitgangspunt heeft.
Onder begeleiding van de regioadviseurs van het Platform Sociaal Domein (Anner Bindels en Marieke Horsman) gingen regionale beleidsadviseurs van het sociaal domein in gesprek met hun collega's van het fysieke domein en managers van regionale woningbouwcorporaties. Ze stonden stil bij vragen als:
- Wat verstaan we onder het Wonen Eerst-principe?
- Hoe verhoudt dit principe zich tot aankomende wetgeving, waaronder de Wet versterking regie op de Volkshuisvesting?
- En hoe geven partijen in de regio hier gezamenlijk vorm aan?
Daarnaast werd gesproken over de gewenste manier van samenwerken: lokaal of regionaal? Gezamenlijk optrekken met alle gemeenten of verkennen in 1, 2 of 3 gemeente(n)? En zijn er voldoende randvoorwaarden aanwezig die nodig zijn om Wonen Eerst duurzaam te kunnen implementeren? In het gesprek ontstond er volop ruimte voor het delen van perspectieven, dilemma’s en eerste ideeën.
De bijeenkomst was een inspirerende en goede eerste stap. De contouren zijn gezet en er is duidelijke energie en bereidheid om dit traject gezamenlijk verder te verkennen en uit te bouwen. Het Platform Sociaal Domein begeleidt de verdere fase en blijft betrokken in de regio.
Foto en tekst met dank aan Marieke Horsman, regioadviseur Platform Sociaal Domein
|
|
| Stuurgroep MO en BT vergadert bij winteropvang Almere |
De landelijke stuurgroep Maatschappelijke Opvang en Beschermd Thuis kwam op 10 maart bijeen. Op een locatie die schuurt. Want mag je eigenlijk wel vergaderen midden in een slaapzaal waar dakloze arbeidsmigranten hun toevluchtsplek hebben gevonden? De winteropvang in Almere van het Leger des Heils was, ondanks de gastvrije ontvangst, allesbehalve een comfortabele vergaderplek.
Het ongemak was voelbaar en passend bij de onderwerpen waar we over spraken. Welke dromen hebben we als landelijke partners voor mensen, zoals jij en ik, die nergens een plek kunnen vinden? Dakloze gezinnen die geen toegang krijgen tot opvang, arbeidsmigranten die hun huisvesting verliezen als hun baan stopt, mensen met complexe zorgvragen die in winteropvang eigenlijk niet verder geholpen kunnen worden. Wie neemt de regie om onze doelen te halen in een gedecentraliseerd stelsel en in een tijd met een groot tekort aan huisvesting voor iedereen?
Het uitwisselen van de verschillende gezichtspunten is waardevol. Het maakt het beantwoorden van deze vragen niet per se makkelijk, maar laat wel zien dat er bij iedereen het besef leeft dat deze mensen ertoe doen en dat we ons daarvoor moeten blijven inzetten. Maar ook dat er zonder scherpe kabinetskeuzes op het gebied van woningbouw, woonruimteverdeling, zorg, bestaanszekerheid en migratie geen einde komt aan dakloosheid.
‘Hoe dan ook, als ambtenaar en professional mens zijn te midden van de mensen in de opvang, dat was schurend, confronterend en goed. Om niet alleen te weten maar ook te voelen voor wie we aan het werk zijn. Dank aan de mensen die in de sporthal verblijven, dat we in jullie woning mochten zijn.’
Foto en tekst met dank aan Gea Vermeulen, directeur sociaal domein in de gemeente Almere |
|
| Ontwikkelingen rond de Wams en VNG-reactie |
Er is (eindelijk!) weer nieuws over de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams). Na 3 jaar zijn een nota naar aanleiding van het verslag en een nota van wijziging naar de Tweede Kamer gestuurd. De VNG stuurde samen met andere organisaties een inbreng (pdf, 168 kB) naar de Kamer. |
|
|
|
| Monitor Dakloosheid, Ethos-tellingen en monitor CBS |
De complicatie bij de uitvraag voor de monitor Dakloosheid (www.waarstaatjegemeente.nl) is opgelost: er is nu voldoende vertrouwen dat de cijfers kloppen, de cijfers worden 10 april gepubliceerd. Of er een landelijk cijfer kan worden berekend is nog steeds niet duidelijk.
Het traject voor de 11 regio's die met de komende ETHOS-telling meedoen (ronde 4) is in volle gang. De resultaten worden bekendgemaakt in december 2026. Momenteel kunnen regio’s zich aanmelden voor ronde 5 van de ETHOS-telling, deze loopt van januari 2027 tot december 2027. Voor de aanmelding is bestuurlijke instemming van de regio en beschikbaarheid van een regiocoördinator nodig. Eind maart komt er definitief uitsluitsel over deelname.
Het ministerie van VWS bereidt de aanbesteding, voor de partij die de rol van het Kansfonds bij de Ethostellingen moet overnemen, verder voor. Doel is dat de partij die de aanbesteding wint in 2027 nog mee kan draaien met de HU en het Kansfonds. Dat moet zorgen voor een zorgvuldige overdracht.
Ten slotte is er ook nog de ‘schattingsmonitor’ van het CBS. Ook daar is vertraging opgetreden. Vermoedelijk publiceren zij later in het jaar (Q3 of Q4) de cijfers van 2025 en 2026 in één keer. |
|
| Inzet van ervaringskennis vraagt een basisstructuur, niet alleen bereidheid |
Volgens Bram Eigenhuis, projectleider en aanjager participatie Dak- en Thuisloosheid bij Jimmy’s, is de bereidheid bij gemeenten om met ervaringskennis te werken groot, maar ontbreekt vaak de basis.
'We zien dat in slechts 11 van de 30 centrumgemeenten die we onderzochten in 2025 een vorm van belangenbehartiging bestaat. In bijna geen enkele gemeente zien we specialistische cliëntondersteuning. Wat hierdoor mist, is een structuur die individuele signalen vertaalt naar een collectief, onafhankelijk geluid.' Juist de rol van een onafhankelijke belangenbehartiger is volgens Bram een vliegwiel voor betekenisvolle participatie, net als specialistische cliëntondersteuning. |
|
|
|
| Community of Practice Aanpak Jongerendakloosheid |
|
Steeds meer woningcorporaties zetten zich in voor het oplossen van (dreigende) dakloosheid onder jongeren. Veel corporaties zijn daadwerkelijk aan de slag. Daarom vervolgt de Vernieuwde Stad hun bijeenkomsten. Dit jaar doen ze dat in de vorm van een Community of Practice. We staan iedere bijeenkomst stil bij een specifiek thema en het is dé plek om ervaringen en tips uit te wisselen en om vragen te stellen. Meer informatie en aanmelden
Lees ook het artikel in de CorporatieGids waarin Sander Heinsman (voorzitter Raad van Bestuur Portaal) en Dorothee Jansen-van Leeuwen (Lead Strategisch Programmamanagement bij de woningcorporatie) uitleggen waarom dakloosheid geen noodlot is, maar het gevolg van beleidskeuzes, en hoe het huidige systeem van woonruimteverdeling vooral insiders beloont: “In Nederland krijg je, als je uit de jeugdzorg komt, op je achttiende een groot cadeau van de overheid: je wordt dakloos.”
En luister de podcast De Woonkamer, waarin een belangrijke vraag centraal staat: hoe gaan we iedereen aan een goed huis helpen? De laatste aflevering is met Martijn Ubink, strateeg van woningcorporatie Portaal. Hij is kritisch op onze woonruimteverdeling. Want deze leidt tot te veel leegstand en vergroot kansenongelijkheid.Wist u dat een sociale huurwoning vaak meer dan vijf keer wordt afgewezen, voordat een nieuwe huurder deze accepteert? Ubink zoekt in deze aflevering het debat over dit 'kwaliteitszoeken.’ |
|
 |
| Bijeenkomsten implementatie Wet versterking regie volkshuisvesting |
|
Het ministerie van BZK, de VNG en het IPO houdenin vanaf 9 april 4 actiegerichte praktijkbijeenkomsten (middagen) rondom de implementatie van de Wet versterking regie volkshuisvesting die naar verwachting op 1 juli 2026 in werking treedt. Het doel: ervaringen, knelpunten én oplossingen delen. Wat kun je nu al doen en wat betekent de wet voor de werkprocessen? Met concrete handvatten werkt u verder aan alle voorbereidingen op de wet. |
|
|
|
| Webinar: Naar een sluitende aanpak om huisuitzettingen te voorkomen! |
|
Het voorkomen dat mensen uit hun woning worden gezet is een belangrijke manier om dakloosheid te voorkomen. De afgelopen jaren zijn op al veel stappen gezet die een sluitende aanpak op dit gebied mogelijk maken. Maar er zijn ook ontwikkelingen waardoor een update van de handreiking van EropAf! nodig was. De schrijvers nemen je graag mee in het onderwerp via een webinar op 9 april 10.00-11.00 uur. |
|
|
|
| Digitale lunchspecial: Hospitaverhuur als kansrijke woonoplossing voor jongeren (16-27 jaar) in een kwetsbare positie |
|
Door woningnood, stijgende huren en wijzigingen in het huurrecht is de toegang tot woonruimte voor jongeren verder onder druk komen te staan, terwijl het aantal jongeren in een kwetsbare positie groeit. Gemeenten worden aangespoord preventieve en kleinschalige woonoplossingen te realiseren. Hospitaverhuur benut bestaande woningen, kan relatief snel worden opgeschaald en geeft jongeren een stabiele basis. Op 20 april (12.00-13.00 uur) organiseert het Landelijk Gemeentelijk Netwerk 16-27 een lunchbijeenkomst over wonen.
Laat u inspireren en kom meer te weten over hoe u als gemeente extra woonruimte creëert en tegelijk een vangnet biedt voor jongeren die (dreigend) dak- of thuisloos zijn. |
|
|
|
 |
| Publicatie 16-27 |
|
Tussen 2023 en 2025 werkten vier centrumgemeenten samen met het Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd (OZJ) aan een integrale, preventieve en domeinoverstijgende werkwijze: de Landelijke Aanpak 16-27.
De inzichten uit deze werkwijze zijn gebundeld in de publicatie Landelijke aanpak 16-27: Voorkomen dakloosheid bij jongeren die uitstromen uit jeugdzorg met verblijf.
De bekendmaking helpt gemeenten om jongeren die uitstromen uit jeugdhulp duurzaam te begeleiden richting zelfstandigheid en biedt handvatten om zelf aan de slag te gaan. Door tijdig te investeren in deze cruciale levensfase voorkomen we dat jongeren uit beeld raken of tussen loketten verdwalen. Zo bouwen we aan een werkwijze waarin jongeren niet dakloos worden, maar doorstromen naar passende huisvesting en ondersteuning. |
|
|
| Werken aan een sterkere voorzorg ter preventie van dakloosheid |
|
Het Stappenplan Voorzorg hoort bij de gids Voor behoud van een thuis. Waar de gids inhoudelijke informatie biedt over voorzorg, biedt deze handreiking concrete stappen aan gemeenten en partners om met die informatie aan de slag te gaan en hen te ondersteunen bij het gezamenlijk en systematisch werken aan het versterken van deze voorzorg. |
|
| Handreiking jongerenregisseur |
|
De handreiking Inzet van de jongerenregisseur voor (dreigend) dakloze jongeren is geschreven voor gemeenten die nog niet met jongerenregisseurs werken, maar hier wel mee aan de slag willen. Het document geeft zicht op wat jongerenregisseurs doen, wat het werken met jongerenregisseurs oplevert, en waar je rekening mee moet houden als je in jouw gemeente met jongerenregisseurs aan de slag wilt gaan. De handreiking sluit af met een praktijkbeschrijving van de inzet en werkwijze van de jongerenregisseurs in Haarlem, aangevuld met een ervaringsverhaal van een jongere. |
|
| De handreiking preventie dakloosheid voor nieuwkomers |
|
Nieuwkomers zijn personen die nieuw in Nederland zijn aangekomen. Ze hebben hun land van herkomst verlaten en hebben geen thuis meer. Statushouders, nareizigers en andere migranten die recent in Nederland zijn aangekomen lopen een hoger risico op dakloosheid door meer risico op schulden, beperkte toegang tot huisvesting, taalbarrières en een tekort aan informatie. Ook is de vroegsignalering van dreigende dakloosheid bij deze groepen niet optimaal.
In de handreiking Preventie dakloosheid voor nieuwkomers bespreken we wat gemeenten kunnen doen om dakloosheid bij nieuwkomers te voorkomen: het voorkomen van schulden, versnellen van huisvesting, versterken van zelfredzaamheid en vroeg-signalering van dreigende dakloosheid. |
|
|
